Het gebruik van medicijnen, die zonder recept van de arts bij de drogist verkrijgbaar zijn, is de afgelopen jaren flink toegenomen. Over het algemeen werken deze zelfzorgmiddelen goed, en bij simpele klachten kun je ze zonder risico innemen. Nadat het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) ze op werkzaamheid, kwaliteit en veiligheid heeft gecontroleerd, staan ze ook officieel geregistreerd als geneesmiddel. Daardoor vallen ondeugdelijke en onveilige producten buiten de boot. Desondanks is het gebruik niet helemaal zonder gevaren. Vooral bij onzorgvuldig slikken of in combinatie met andere medicijnen bestaat er kans op bijwerkingen. Het zijn beslist geen snoepjes en ze liggen niet voor niets achter de toonbank.

Kies bewust
Kies zelfzorgmiddelen bewust en let bij aanschaf en gebruik op de volgende zeven punten:

1. Wat is er aan de hand? Wat zijn de symptomen en wanneer komen die voor? Wat zou de oorzaak van de klacht kunnen zijn?
2. Naar de huisarts of zelf dokteren? Veel klachten gaan vanzelf over. Afhankelijk van de ernst van de symptomen kan je het nog even aanzien, zelf gaan dokteren of naar de huisarts gaan. Dit is een kwestie van goed afwegen.
3. Wat zijn de medische omstandigheden? Zwangerschap, borstvoeding, een chronische ziekte, allergieën en leeftijd kunnen een rol spelen bij de werking en bijwerkingen van een zelfzorgmiddel. Kinderen en ouderen bijvoorbeeld, hebben vaak een lagere dosering of een ander middel nodig en kunnen beter wat eerder naar de huisarts gaan.
4. Hoe lang duren de klachten al? Heb je nét last van keelpijn, dan brengt gorgelen met zout water of zuigen op een dropje verlichting. Gaat de keelpijn niet over en heb je na twee weken nog klachten, dan kun je beter een afspraak met je huisarts maken.
5. Doe je al wat aan de klachten? Gebruik je een zelfzorgmiddel en helpt het niet? Misschien moet je nog even doorgaan, overgaan op een ander middel of toch de huisarts inschakelen. De juiste behandeling van sommige kwalen zoals voetschimmel duurt vrij lang en het slikken van veel pijnstillers tegen hoofdpijn kan wonderlijk genoeg juist hoofdpijn veroorzaken.
6. Gebruik je (andere) medicijnen? Medicijnen met en zonder recept maar ook kruidenmiddelen kunnen bijwerkingen hebben. Sommige pijnstillers veroorzaken maagklachten en van een antibioticum kunt je misselijk worden. Sommige combinaties van medicijnen gaan niet goed samen. In bepaalde zelfzorgmiddelen tegen maag- en darmklachten zitten bijvoorbeeld stoffen, die de werking van andere geneesmiddelen tegengaan. Ook kunnen combinaties vervelende bijwerkingen geven.
7. Welk middel? Voor elke klacht zijn er verschillende middelen. De duurste hoeft niet de beste te zijn. Lees daarom altijd goed de bijsluiter of vraag in de drogisterij om advies.

Nadelen zelfzorg
Zelfzorggeneesmiddelen zijn over het algemeen gemakkelijk en veilig in het gebruik, maar het blijven medicijnen. Ze kunnen dus bijwerkingen hebben. Houd je daarom altijd aan de aanwijzingen die in de bijsluiter staan en vraag eventueel de drogist om advies, zeker als je ook andere medicijnen gebruikt of bepaalde stoffen niet goed kunt verdragen. Een aantal mogelijke bijwerkingen en risico’s:

• Maskéren
  Maagzuurremmers met famotidine en ranitidine kunnen de verschijnselen van maagkanker verdoezelen.
• Bijwerkingen
  Maaggzuurremmers verhogen de kans op longontsteking. Dit geldt overigens niet voor Rennies.
• Overdosis
  Op de tweede plaats van de top 10 vergiftigingen in Nederland staat paracetamol als gevolg van te veel of te veelvuldig gebruik. Bij kinderen komt wel eens een overdosis vitamine AD voor. Naast de vitamines A en D kun je ook klachten krijgen van een te veel aan de vitamines B3, B5, B6, B11, C en E.
• Afhankelijkheid
  Sommige middelen veroorzaken (op den duur) de klachten die je nou juist wilt tegengaan. Het gevaar bestaat dat je daardoor nog meer gaat slikken, met averechts effect.
• Interacties
  Zelfzorggeneesmiddelen zijn in combinatie met andere medicijnen niet altijd veilig.

(bron: DGV, Nederlands instituut voor verantwoord medicijngebruik)